Ödev 4: Transkript satırları

IEEE Hacettepe Introduction to Python dersinin 4. ödevi, Güz 2026.

Yukarıdaki kart bu haftanın özeti. Aşağıda aynı konuların daha ayrıntılı tekrarı var.

İndirmek için: yeşil Code düğmesine basın, Download ZIP deyin, zip'i açın. Git bilmenize gerek yok.

Son teslim: 15 Kasım 2026 Pazar, 23.59

Teslim: Ödev 4 teslim formu

Bu ödevin sonunda list (liste) ve tuple'larla (demetler) veri tutabilecek, iki ismin aynı list'i gösterdiği durumu fark edebilecek, hatalı girdide yeniden sorabilecek ve kendi function'larınızla (fonksiyonlar) bir mesajı şifreleyip çözebileceksiniz.

Bu ödevde kullanacaklarımız

List

List birçok value'yu (değer) sırayla tek bir isim altında tutar. Köşeli parantezle yazılır; içindeki her value bir item'dır (eleman).

temps = [12, 9, 14]
print(temps)                     # [12, 9, 14]
print(type(temps), len(temps))   # <class 'list'> 3

Index (indis) str'deki gibi 0'dan başlar, -1 son item'dır. Slicing (dilimleme) ve in de str'deki gibi çalışır, yalnızca in bu kez bütün bir item arar. Tablodaki her satır temps = [12, 9, 14] için:

Yazım	Ne verir	Sonuç
temps[0]	ilk item	12
temps[-1]	son item	14
temps[1:]	index 1'den sona kadar, yeni bir list	[9, 14]
9 in temps	bu item list'te var mı	True
len(temps)	item sayısı	3

Son index len(temps) - 1, yani 2'dir. Item sayısıyla son index'i karıştırıp temps[3] yazarsanız IndexError: list index out of range alırsınız.

+ iki list'i arka arkaya ekler, * bir list'i tekrarlar. İkisi de yeni bir list verir:

print([1, 2] + [3])   # [1, 2, 3]
print([0] * 4)        # [0, 0, 0, 0]

List üzerinde for, sum() ve len()

for, bir list'in item'larını sırayla tek tek verir; index'e gerek yoktur. Ders 3'teki accumulator list üzerinde de aynı çalışır:

temps = [12, 9, 14]
total = 0
for t in temps:
    total += t
print(total)   # 35

Counter (sayaç) da böyle çalışır: loop'un (döngü) içine bir if koyup şartı sağlayan item'ları sayarsınız.

sum() toplamı, len() item sayısını verir. İkisiyle ortalamayı bulup Ders 2'deki :.2f ile iki basamakla yazabilirsiniz:

temps = [12, 9, 14]
average = sum(temps) / len(temps)
print(average)            # 11.666666666666666
print(f"{average:.2f}")   # 11.67

Sık yapılan hata, total = 0 satırını loop'un içine yazmaktır. O zaman total her adımda sıfırlanır ve elinizde yalnızca son item kalır.

List'i değiştirmek

List mutable'dır (değiştirilebilir): oluşturduktan sonra içi değişebilir. Bir item'a yeni bir value atamak da buna dahil:

temps = [12, 9, 14]
temps[1] = 10
print(temps)   # [12, 10, 14]

Aşağıdaki method'lar (metotlar) yeni bir list yapmaz, aynı list'i yerinde değiştirir. Her satır temps = [12, 9, 14] ile başlıyor:

Satır	Ne yapar	Sonra temps
temps.append(7)	7'yi sona ekler	[12, 9, 14, 7]
temps.insert(1, 7)	7'yi index 1'e koyar, sonrakiler bir sağa kayar	[12, 7, 9, 14]
temps.remove(9)	value'su 9 olan ilk item'ı siler	[12, 14]
last = temps.pop()	son item'ı çıkarır ve onu geri verir: last 14 olur	[12, 9]
temps.sort()	küçükten büyüğe sıralar	[9, 12, 14]

Boş bir list'le başlayıp loop'ta append() ile doldurmak çok kullanılan bir kalıptır:

squares = []
for i in range(1, 4):
    squares.append(i * i)
print(squares)   # [1, 4, 9]

Üç şeye dikkat edin:

• sort()'un sonucunu bir isme atamayın: temps = temps.sort() yazarsanız sıralı list'i kaybedersiniz; nedenini Ders 5'te göreceğiz.
• sort() harfleri Unicode numarasına göre dizer: Ç, İ, Ö, Ş ve Ü, Z'den sonra gelir. ["Zehra", "Ömer", "Batu"] sıralanınca ['Batu', 'Zehra', 'Ömer'] olur.
• remove() list'te olmayan bir value'yu silemez: ValueError: list.remove(x): x not in list.

split() ve type conversion (tip çevirimi)

split() bir str'yi parçalara bölüp bir list verir. Parantezin içine yazdığınız ayırıcıdan böler; parantezi boş bırakırsanız boşluklardan böler. Asıl str değişmez.

print("Ali Emre Batu".split())   # ['Ali', 'Emre', 'Batu']
date = "15.11.2026"
parts = date.split(".")
print(parts)                     # ['15', '11', '2026']

Parçaların hepsi str'dir, içlerinde rakam olsa bile. Sayı gibi kullanmak için Ders 2'deki int() ile çevirin:

print(parts[2] * 2)        # 20262026
print(int(parts[2]) + 1)   # 2027

İlk satır hata vermiyor ama yanlış: str'yi iki kez arka arkaya yazdı. Çevirmeden toplamaya kalkarsanız da parts[2] + 1 satırı TypeError: can only concatenate str (not "int") to str verir.

Tuple

Tuple, alanları sabit bir kayıttır. Parantezle yazılır ve oluşturulduktan sonra değiştirilemez, yani immutable'dır (değişmez). Index ve len() list'teki gibi çalışır.

ticket = ("Ankara", "Eskişehir", 14)
print(ticket[0], ticket[-1], len(ticket))   # Ankara 14 3
print(type(ticket))                         # <class 'tuple'>

Bir item'ına yeni value atanamaz: ticket[2] = 15 satırı TypeError: 'tuple' object does not support item assignment verir. Koltuk değişirse yeni bir tuple yazarsınız. Tek item'lık bir tuple'da virgül şarttır: ("Ankara",).

	list	tuple
Yazımı	[12, 9, 14]	("Ankara", "Eskişehir", 14)
Değiştirilebilir mi	evet, mutable	hayır, immutable
Ne zaman	çoğalıp değişen benzer item'lar	alanları sabit tek bir kayıt

Bir tuple'ı list'e eklerken tuple'ın kendi parantezini unutmayın, çünkü append() tek bir value alır:

trips = []
trips.append(("Ankara", "Konya", 3))
print(trips)   # [('Ankara', 'Konya', 3)]

İç parantez olmadan trips.append("Ankara", "Konya", 3) yazarsanız TypeError: list.append() takes exactly one argument (3 given) alırsınız.

Unpacking

Unpacking, bir tuple'ın item'larını tek satırda ayrı isimlere atar. İsim sayısı item sayısına eşit olmalıdır:

ticket = ("Ankara", "Eskişehir", 14)
start, end, seat = ticket
print(seat, start)   # 14 Ankara

start, end = ticket yazarsanız ValueError: too many values to unpack (expected 2, got 3) alırsınız. Kullanmayacağınız bir alan olsa da ona bir isim verin.

Tuple'lardan oluşan bir list'i dolaşırken for satırı her tuple'ı kendisi açar:

friends = [("Zehra", 20), ("Emre", 22)]
for name, age in friends:
    print(f"{name}, {age} yaşında")

Zehra, 20 yaşında
Emre, 22 yaşında

Object, reference ve aliasing

Python'da her value bir object'tir (nesne). İsim object'i içinde tutmaz, onu gösterir; bu oka reference (referans) denir. b = a yeni bir list yapmaz, aynı list'e ikinci bir isim verir. Buna aliasing denir: list'i bir isim üzerinden değiştirirseniz değişiklik öteki isimden de görünür.

cart = ["ekmek", "süt"]
basket = cart
basket.append("peynir")
print(cart)   # ['ekmek', 'süt', 'peynir']

Ayrı bir list istiyorsanız copy() kullanın. copy() yeni bir list yapar; birindeki değişiklik ötekine geçmez:

cart = ["ekmek", "süt"]
basket = cart.copy()
basket.append("peynir")
print(cart, basket)   # ['ekmek', 'süt'] ['ekmek', 'süt', 'peynir']

== value'ları kıyaslar, buna equality (eşitlik) denir. is iki ismin aynı object'i gösterip göstermediğini sorar, buna da identity (kimlik) denir.

a = [4, 3]
b = a
c = a.copy()
print(a == b, a is b)   # True True
print(a == c, a is c)   # True False

Aliasing'in sürprizi yalnızca mutable object'lerde görünür. int, str ve tuple immutable'dır: x = x + 1 gibi bir satır eski object'i değiştirmez, yeni bir object yapar ve ismin okunu ona taşır. Ders 4'ün ana cümlesi de buydu: isim bir object'i gösterir; bir satır ya object'i değiştirir ya da ismin okunu taşır.

try ve except

Program çalışırken çıkan hataya exception (sıra dışı durum) denir; adını traceback'in (yığın izi) son satırı söyler. try riskli satırları çalıştırır, except adı verilen exception'ı yakalar:

text = "3,5"
try:
    number = int(text)
    print("Çevrildi")
except ValueError:
    print("Bu bir tam sayı değil.")
print("Program devam ediyor")

Bu bir tam sayı değil.
Program devam ediyor

Exception çıkınca try'ın kalanı atlanır, akış except'e geçer ve sonra try'dan sonraki satırla devam eder; "Çevrildi" bu yüzden yazılmadı. text "12" olsaydı except hiç çalışmazdı. try hatayı düzeltmez, hata çıkınca ne yapılacağını söyler.

Derste gördüğümüz exception'lar:

Exception	Ne zaman çıkar	Örnek
ValueError	type'ı (tip) doğru ama value uygun değil	int("dört")
IndexError	index, list'in ya da str'nin dışında	[1, 2][5]
TypeError	işlem bu type'larla yapılamıyor	"4" + 1
NameError	Python bu ismi tanımıyor	import math yazmadan math.pi

except'ten sonra exception'ın adını her zaman yazın. Adı yazılmayan except: her exception'ı yakalar, yazım hatalarını da; hata sessizce kaybolur ve programın neden yanlış çalıştığını bulamazsınız.

Girdiyi yeniden sormak: while True, break ve continue

Ders 3'ten hatırlatma: break loop'u bitirir, continue ise yalnızca o adımı bitirir. İkisini karıştırınca şunu sorun: akış nereden devam ediyor?

	Akış nereden devam eder
break	loop'tan sonraki satırdan
continue	loop'un başından, sıradaki adımla

for i in range(1, 6):
    if i % 2 == 0:
        continue
    print(i)

1
3
5

while True, try ve except bir araya gelince doğru girdi gelene kadar soru tekrarlanır. int() başarılı olursa break ile loop'tan çıkılır; ValueError çıkarsa mesaj yazılır ve soru yeniden gelir:

while True:
    try:
        people = int(input("Kaç kişi: "))
        break
    except ValueError:
        print("Tam sayı girin.")
print("Kişi sayısı:", people)

Kaç kişi: iki
Tam sayı girin.
Kaç kişi: 2
Kişi sayısı: 2

Run penceresinde yazdığınız cevap sorunun yanında görünür; ödevdeki beklenen çıktılar da öyle yazıldı.

Sık yapılan hata, akışın hiç break'e ulaşmamasıdır. O zaman bir infinite loop (sonsuz döngü) olur ve programı Run penceresindeki kırmızı Stop düğmesiyle durdurmanız gerekir.

import ve module

Module (modül), başkasının yazıp denediği kodu tutan bir .py dosyasıdır. Birlikte gelen module'lerin topluluğuna library (kütüphane) denir; Python'la birlikte kurulana standard library denir. import bir module'ü programa getirir, içindekilere nokta ile ulaşılır:

import math
import random

print(math.pi)          # 3.141592653589793
print(math.sqrt(16))    # 4.0
die = random.randint(1, 6)
print(die >= 1 and die <= 6)   # True

• math.sqrt() her zaman float verir: 16 bir int ama sonuç 4.0.
• random.randint(1, 6) iki ucu da verebilir; range(1, 6) ise 6'yı vermez. Sonuç her çalıştırmada değiştiği için örnekte sayının kendisi yerine True yazdırdık.
• import satırları dosyanın en üstüne yazılır. Unutursanız: NameError: name 'math' is not defined. Did you forget to import 'math'?
• Kendi dosyanıza math.py ya da random.py adını vermeyin; Python önce sizin dosyanızı import eder.

def, call ve parameter

Function, isim verilmiş ve çağrılınca çalışan bir kod block'udur (blok). def onu yalnızca tanımlar; gövdeyi bir call (çağrı) çalıştırır:

def draw_line():
    print("-" * 20)

draw_line()
print("Menü")
draw_line()

--------------------
Menü
--------------------

Parameter (parametre) parantezin içindeki isimdir, call'da yazdığınız value ise argument'tır (argüman). Call anında argument parameter'a atanır, sonra gövde çalışır. Birden çok parameter varsa argument'lar isme göre değil sıraya göre eşleşir:

def print_price(item, price):
    print(f"{item}: {price} TL")

print_price("simit", 15)   # simit: 15 TL
print_price(15, "simit")   # 15: simit TL

İkinci call'da sıra karıştı ama Python hata vermedi; böyle bir yanlışı ancak çıktıyı okuyan biri yakalar.

Hata	Ne zaman çıkar
TypeError: ... missing 1 required positional argument	bir parameter'a argument verilmemiş
NameError: name '...' is not defined	call, def'ten önce yazılmış; Python yukarıdan aşağı okur
IndentationError	def'in altında gövde yok; içini sonra yazacaksanız pass yazın

return

return, bir value'yu call'un yapıldığı yere geri gönderir; buna return value (dönüş değeri) denir. Call bitince yerine dönen value geçer. Bu yüzden bir call, value'nun durabileceği her yerde durabilir: assignment'ın (atama) sağında, bir expression'ın (ifade) içinde, bir if'in şartında.

def area(width, height):
    return width * height

room = area(4, 3)
print(room)             # 12
print(area(4, 3) + 1)   # 13

bool döndüren bir function if'in şartı olabilir:

def is_cold(temp):
    return temp < 10

if is_cold(7):
    print("Mont alın")   # Mont alın

print() ile return farklı işler yapar: print() ekrana yazar, return value'yu geri verir. Function'ın sonucu başka bir yerde kullanılacaksa onu return edin, ekrana yazmayı call eden satıra bırakın.

return, function'ı o anda bitirir, loop'un içinde bile. Aşağıdaki function ilk negatif sayıyı bulunca döner; hiç bulamazsa loop biter ve son satırdaki return 0 çalışır:

def first_negative(numbers):
    for n in numbers:
        if n < 0:
            return n
    return 0

print(first_negative([4, -2, -7]))   # -2
print(first_negative([4, 5]))        # 0

Sık yapılan hata, "bulamadım" cevabını loop'un içine, bir else'e yazmaktır. O zaman function ilk item'a bakıp hemen döner:

def first_negative(numbers):
    for n in numbers:
        if n < 0:
            return n
        else:
            return 0   # yanlış: 4'e bakıp 0 döner, -2'ye hiç gelmez

return'den sonra aynı block'a yazılan satırlar da hiç çalışmaz.

Önceki derslerden

Ödevde iki eski konu daha gerekiyor. Birincisi Ders 3'ten: bir str'yi range(len()) ve index ile dolaşıp += ile yeni bir str kurmak.

word = "kalem"
result = ""
for i in range(len(word)):
    result += word[i] * 2
print(result)   # kkaalleemm

İkincisi Ders 1'den: % ile başa dönmek. Bölümden kalan hep 0 ile bölenin bir eksiği arasında kalır, bu yüzden sondan sonra yeniden başa gelinir. Cumartesinin (index 5) üç gün sonrası ve salının (index 1) üç gün öncesi:

days = ["Pzt", "Sal", "Çar", "Per", "Cum", "Cmt", "Paz"]
print(days[(5 + 3) % 7])   # Sal
print(days[(1 - 3) % 7])   # Cmt

Görevler

Görevlerin ayrıntısı ve her birinin beklenen çıktısı odev4.py dosyasının içinde.

1. Puan listesi: append() ile bir puan ekleyip sort() ile sıralayacak, en düşük ve en yüksek puanı index ile alacak, ortalamayı sum() ve len() ile bulacak ve 50 ve üstü puanları sayacaksınız.
2. Transkript satırları: ; ile ayrılmış satırları split(";") ile parçalayıp (code, credits, letter) tuple'larına çevirecek ve kredileri toplayacaksınız.
3. Haftalık ders listesi: İki ismin aynı list'i gösterdiği kodu çalıştırıp nedenini bir comment (yorum) ile yazacak, sonra tek satırı değiştirerek düzelteceksiniz.
4. Puanı yeniden sor: while True, try, except ValueError, continue ve break ile geçerli bir puan gelene kadar soracaksınız.
5. İlk function'lar: Hipotenüsü math.sqrt() ile hesaplayan hypotenuse() ve True ya da False döndüren has_passed() function'larını yazacaksınız.
6. Sezar şifresi: Bir harfin alfabedeki yerini bulan position() ve onu kullanarak mesajı kaydıran caesar() function'larını yazacak, sonunda gizli mesajı çözeceksiniz.

Zorunlu olmayan bir Meraklısına görevi de var: bir zarı 600 kez atıp her yüzün kaç kez geldiğini bir list'te saymak.

Sadece Ders 1-4'te gördüğümüz yapıları kullanın.

Nasıl çalışılır

1. Zip'ten çıkan odev4.py ve kontrol.py dosyalarını aynı klasörde tutun ve odev4.py'yi PyCharm'da açın.
2. Görev 5'in ve Meraklısına'nın import satırlarını dosyanın en üstündeki TODO'nun yerine yazın. Her görevde de # TODO satırının yerine kodunuzu yazın.
3. Görev 5 ve 6'da test satırları comment olarak duruyor. Function'ı yazdıktan sonra bu satırları seçin ve Ctrl+/ (macOS: Cmd+/) ile açın.
4. Dosyayı Run ile çalıştırın ve çıktıyı görevin "Beklenen çıktı" kısmıyla karşılaştırın. Görev 4 klavyeden puan istiyor: Run penceresine sırayla seksen, 120 ve 80 yazın, her birinden sonra Enter'a basın.

Kendi kendinize kontrol

Bitirince kontrol.py'yi PyCharm'da açıp Run deyin. Her görev için geçti ya da kaldı yazar, kaldıysa beklenen satırı ve sizin satırınızı gösterir. Görev 4'ün puanlarını kendisi yazar, function'larınızı da test satırlarındakinden farklı value'larla dener. Kontrol not vermez, sadece size yol gösterir.

Teslim

Ödev 4 teslim formunda "İsim" alanına isminizi yazın, odev4.py'yi "Ödev dosyası" alanına yükleyin ve "Kişisel verileriniz" sorusundaki onay kutusunu işaretleyin. Söylemek istediğiniz bir şey varsa isteğe bağlı "Açıklama" alanına yazabilirsiniz.

Takıldığınız bir yer olursa dersin WhatsApp grubuna yazın.

Dersin sitesi: https://natozenbilek.github.io/ieee-hacettepe-python-course/